معمای افت قیمت طلا؛ پناهگاهی که در میانه تنش‌ها کارکرد خود را از دست داد

یک‌شنبه ۱۶ فروردین ۱۴۰۵ – ۱۵:۱۳ | زمان مطالعه: ۲ دقیقه

در شرایطی که تنش‌های خاورمیانه و نوسان شدید بازار نفت ادامه دارد، طلا برخلاف انتظار نتوانسته نقش سنتی خود را به‌عنوان دارایی امن ایفا کند و با کاهش قیمت مواجه شده است؛ رخدادی کم‌سابقه که توجه و نگرانی فعالان بازارهای مالی را برانگیخته است.

در بازارهای سرمایه، دارایی‌ها معمولا به‌دلیل ایجاد بازدهی مورد توجه قرار می‌گیرند. اوراق قرضه سود مشخص دارند و سهام نیز از محل سود شرکت‌ها برای سرمایه‌گذار درآمد ایجاد می‌کند. طلا اما چنین ویژگی‌ای ندارد و جریان نقدی تولید نمی‌کند. کاربرد محدود آن در صنایع و جواهرسازی نیز به‌تنهایی توجیه‌کننده وزن بالای آن در سبدهای سرمایه‌گذاری نیست. در عمل، انگیزه اصلی نگهداری طلا، استفاده از آن به‌عنوان پوششی در برابر بحران‌های اقتصادی و بی‌ثباتی‌های شدید است؛ با این انتظار که هم‌زمان با افت سایر دارایی‌ها، ارزش طلا افزایش یابد.

شوک انرژی و پناهگاهی که تضعیف شد

به گزارش زومان به نقل از اکونومیست، شوک انرژی ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، موقعیتی بود که طلا می‌توانست نقش محافظ سرمایه را ایفا کند؛ مشابه آنچه در حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ یا انقلاب ایران در سال ۱۹۷۹ رخ داد و به جهش قیمت طلا انجامید. با این حال، از آغاز درگیری‌ها در ۲۸ فوریه، بهای جهانی طلا حدود ۱۵ درصد کاهش یافته است؛ افتی که حتی از ریزش بازارهای سهام جهانی نیز شدیدتر بوده است. این تحول، پرسش‌هایی درباره دلایل تضعیف این دارایی امن ایجاد کرده است.

نقش نرخ بهره و فروش ذخایر دولتی

یکی از عوامل موثر، افزایش بازده واقعی اوراق قرضه است؛ شاخصی که سود سرمایه‌گذاری پس از کسر تورم را نشان می‌دهد. با بالا رفتن این بازده، جذابیت طلا که بهره‌ای پرداخت نمی‌کند کاهش می‌یابد. از زمان آغاز حملات، بازده اوراق ده‌ساله خزانه‌داری آمریکا حدود ۰.۳ واحد درصد افزایش داشته که ناشی از نگرانی‌های تورمی است. این نگرانی‌ها بانک‌های مرکزی را به سمت افزایش نرخ بهره و هزینه استقراض سوق داده است.

در کنار این موضوع، رفتار بانک‌های مرکزی نیز اهمیت دارد. طلا برای برخی کشورها، به‌ویژه دولت‌های نگران از تحریم‌ها، ابزاری برای کاهش وابستگی به دلار محسوب می‌شود. با این حال، افزایش قیمت‌ها انگیزه فروش را تقویت می‌کند. در روزهای منتهی به ۲۰ مارس، ترکیه حدود ۸ میلیارد دلار از ذخایر طلای خود را برای حمایت از ارزش لیر به فروش رساند. احتمال می‌رود هند نیز اقدام مشابهی انجام دهد. همچنین رئیس بانک مرکزی لهستان اخیرا از استفاده از سود حاصل از طلا برای تامین بخشی از هزینه‌های دفاعی سخن گفته است.

رفتار هیجانی در بازار طلا

عوامل یادشده تنها دلایل افت قیمت نیستند. طلا در ماه‌های اخیر رفتاری شبیه دارایی‌های پرریسک و هیجانی از خود نشان داده است. افزایش حدود ۶۰ درصدی قیمت از تابستان گذشته تا اواخر فوریه، با ورود گسترده سرمایه به صندوق‌های قابل معامله طلا همراه بود؛ به‌طوری که موجودی این صندوق‌ها با رشد ۲۵ درصدی به حدود ۴۲۰۰ تن رسید. کاهش اخیر قیمت، با خروج سریع همین سرمایه‌گذاران کوتاه‌مدت تشدید شده است. فروش طلا توسط نهادهای مالی برای جبران زیان سایر دارایی‌ها، نشانه‌ای از شرایط غیرعادی بازار تلقی می‌شود.

آیا طلا به جایگاه امن بازمی‌گردد؟

تحولات هفته‌های گذشته نشان داد که طلا همواره پوششی کامل در برابر همه بحران‌ها نیست. با این حال، کارکرد تاریخی آن بیش از آنکه به جنگ‌ها مربوط باشد، به مقابله با کاهش ارزش پول ملی بازمی‌گردد؛ خطری که در نتیجه افزایش بدهی دولت‌ها و سیاست‌های پولی انبساطی تشدید می‌شود. در صورت خروج تدریجی معامله‌گران هیجانی و تغییر تمرکز بازار به نگرانی‌های پولی، ممکن است طلا بار دیگر جایگاه سنتی خود را بازیابد. با این حال، اینکه بازار به چه سطح قیمتی برسد تا آخرین سرمایه‌گذاران کوتاه‌مدت از آن خارج شوند، همچنان موضوعی نامشخص باقی مانده است.