گزارش بلومبرگ از تحولات عربستان نشان میدهد در حالی که برخی پروژههای نمادین مانند آسمانخراشها و پیستهای اسکی متوقف شدهاند، اقتصاد غیرنفتی این کشور رشد کرده و حضور زنان در بازار کار بهطور چشمگیری افزایش یافته است.
ترجمه مطالب از رسانههای خارجی به معنای تایید محتوای آنها نیست و صرفاً با هدف اطلاعرسانی درباره رویکرد و نگاه رسانههای جهان منتشر میشود.
به گزارش زومان به نقل از بلومبرگ، در حاشیه شهر ریاض، حصارهای کارگاههای ساختمانی با شعارهایی پرزرقوبرق پوشانده شدهاند؛ پیامهایی مانند «تعریف دوباره کیفیت زندگی» و «وضعیت عادی تازه و متفاوت». این بیلبوردها قرار بود نمایی از آیندهای روشن را به نمایش بگذارند و بخشی از برنامه گسترده «چشمانداز ۲۰۳۰» باشند؛ طرحی به رهبری محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، برای تبدیل این کشور نفتمحور به مرکزی جهانی در تجارت، فناوری و فرهنگ.
تا مدتی پیش، اجرای این برنامهها مطابق انتظار پیش میرفت. محمد بن سلمان در ماه نوامبر و در جریان سفر به کاخ سفید، وعده سرمایهگذاری تا یک تریلیون دلار در آمریکا را مطرح کرد؛ وعدهای که با استقبال دونالد ترامپ همراه شد و نشانهای از بازگشت عربستان به صحنه تعاملات غربی تلقی میشد. اما در ماههای اخیر، این تصویر خوشبینانه با محدودیتهای مالی و پیامدهای جنگ منطقهای روبهرو شده است؛ عواملی که دولت عربستان را به بازنگری و عقبنشینی در برخی برنامهها واداشتهاند.
چالشهای مالی عربستان پیش از آغاز درگیریهای نظامی نمایان شده بود. طی یک سال گذشته، دولت ناچار شد بسیاری از سرمایهگذاریهای وعده دادهشده را کاهش دهد، چرا که منابع مالی کافی برای اجرای همه پروژهها وجود نداشت. صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان، که نقشی محوری در تامین مالی طرحهای کلان دارد، اقدام به کاهش استخدام و هزینهها کرد و بخشی از داراییهای خود در آمریکا را به فروش رساند.
در ماه دسامبر، این صندوق از خانوادههای ثروتمند و شرکتهای داخلی خواست سرمایه بیشتری به پروژههای ملی تزریق کنند. همزمان، به نهادهای دولتی دستور داده شد هزینهها را کاهش دهند، سفرهای اداری را محدود کنند و از اقامت در هتلهای ارزانتر استفاده کنند.
بازنگری در پروژههای «چشمانداز ۲۰۳۰» چهره تازهای به بیابانهای عربستان داده است. در پروژه عظیم «نئوم»، که قرار بود شهری خطی با دو آسمانخراش ۴۸۰ متری به طول ۱۷۰ کیلومتر باشد، مقیاس طرح کاهش یافته و اکنون بخش قابلتوجهی از مسیر پیشبینیشده خالی مانده است. همچنین قرارداد ساخت پیست اسکی روباز ۳۸ میلیارد دلاری در کوهستان لغو شده و نگرانیهایی درباره رها شدن سازههای نیمهتمام، از جمله یک سد چند میلیارد دلاری، افزایش یافته است.
در ریاض نیز فعالیتها در محل پروژه «مکعب» ــ ساختمانی که قرار بود بزرگترین بنای جهان باشد ــ متوقف شده و ماشینآلات ساختمانی در محل رها شدهاند.
با آغاز جنگ، فشارها بر اقتصاد عربستان تشدید شد. بسته شدن تنگه هرمز از سوی ایران موجب شد صادرات نفت این کشور به حدود نیمی از ظرفیت معمول کاهش یابد. عربستان بخش عمده میدانهای نفتی دریایی خود را تعطیل کرده و در همین هفته فعالیت یکی از بزرگترین مجتمعهای پتروشیمی جهان در این کشور نیز متوقف شده است.
از سوی دیگر، حملات پهپادی و موشکی به خاک عربستان ــ حتی با وجود رهگیری بخش زیادی از آنها ــ تصویر این کشور بهعنوان مقصدی امن برای سرمایهگذاری و گردشگری را خدشهدار کرد. در پی این شرایط، رویدادهایی مانند مسابقات فرمول یک، همایشهای سرمایهگذاری و برخی رویدادهای ورزشی بینالمللی لغو شدند. شرکت هواپیمایی «ویرجین آتلانتیک» نیز پروازهای روزانه خود به ریاض را تنها یک سال پس از آغاز متوقف کرد.
همچنین گزارش شده است که شرکتهای بزرگ آمریکایی فعال در ریاض از کارکنان خود خواستهاند بهطور موقت دورکاری کنند و برخی مجتمعهای اداری، از جمله منطقه مالی ملک عبدالله، برای مدتی بسته شدهاند.
به گفته منابع آگاه، این درگیریها تاکنون بیش از ۱۰ میلیارد دلار هزینه و کاهش درآمد برای عربستان به همراه داشته است، هرچند دولت رسماً درباره این رقم اظهار نظر نکرده است. با این حال، رئیس صندوق سرمایهگذاری عمومی تاکید دارد که اقتصاد کشور همچنان باثبات است و این صندوق رویکردی بلندمدت دارد.
مقامهای سعودی نگرانند که تداوم نفوذ ایران بر تنگه هرمز فضای بیاعتمادی طولانیمدتی ایجاد کند و سرمایهگذاران خارجی، که برای تحول اقتصادی حیاتی هستند، از ورود به این کشور منصرف شوند. در چنین شرایطی، عربستان ممکن است ناچار شود میلیاردها دلار صرف تقویت دفاعی و حفظ پروژههای آسیبپذیر کند؛ موضوعی که فشار مضاعفی بر بودجه وارد میکند.
ایده محوری محمد بن سلمان این بود که با استفاده از درآمدهای نفتی و جذب سرمایه خارجی، پیش از کاهش تقاضای جهانی برای نفت، بخشهای جدیدی مانند گردشگری، فناوری و مراکز داده توسعه یابد. این برنامهها شامل تاسیس یک شرکت هواپیمایی جدید، سرمایهگذاری گسترده در صنعت بازیهای ویدئویی، ساخت شهربازیهای بزرگ، اقامتگاههای لوکس در دریای سرخ و برنامهای عظیم در حوزه هوش مصنوعی بود. با این حال، از ابتدا منابع مالی برای تحقق همه این اهداف کافی به نظر نمیرسید.
در مقابل، پروژههای کمهزینهتر نتایج ملموستری داشتهاند. گردشگری داخلی افزایش یافته و سینماها و مراکز تفریحی که پیشتر ممنوع بودند، اکنون در شهرهای مختلف فعالاند. متروی ریاض که در سال ۲۰۲۴ افتتاح شد، در ساعات اوج با استقبال گسترده شهروندان روبهرو است.
همچنین میلیونها زن به بازار کار وارد شدهاند و بخش غیرنفتی اقتصاد اکنون بیش از نیمی از تولید ناخالص داخلی عربستان را تشکیل میدهد؛ نشانهای از تغییر تدریجی ساختار اقتصادی کشور.
با وجود این پیشرفتها، ناکامی پروژههای عظیم میتواند هدف اصلی محمد بن سلمان را با چالش مواجه کند؛ هدفی که قرار بود جایگاه عربستان را در نظام جهانی ارتقا دهد و این کشور را به بازیگری محوری در خاورمیانه تبدیل کند.
بر اساس آمار رسمی، میزان سرمایهگذاری خارجی در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۵.۵ میلیارد دلار بوده است؛ رقمی که فاصله زیادی با هدفگذاری ۱۰۰ میلیارد دلاری تا سال ۲۰۳۰ دارد.
با این حال، مقامهای عربستان اعلام کردهاند که بهزودی برنامههای تازهای برای تقویت رشد اقتصادی ارائه خواهند کرد و همچنان از سرمایهگذاران بینالمللی دعوت میکنند در آینده این کشور مشارکت داشته باشند. باید دید در شرایطی که جنگ و توقف پروژهها سایه انداخته، اعتماد به این مسیر تا چه اندازه بازخواهد گشت.
توضیح زومان: بلومبرگ بهعنوان یک رسانه مالی، در شرایط پرریسک بر برجستهسازی چالشها تمرکز دارد تا سرمایهگذاران را از زیان احتمالی آگاه کند و لزوماً بازتابدهنده همه دستاوردهای بلندمدت نیست.
45%
100%
90%
