پنجشنبه ۲۰ فروردین ۱۴۰۵ – ۰۸:۰۰ | زمان مطالعه: ۶ دقیقه
گفتوگوهای محرمانه میان بازیگران منطقهای و بینالمللی، از اسلامآباد تا آنکارا، در نهایت به برقراری یک آتشبس دوهفتهای و بازگشایی تنگه هرمز انجامید؛ توافقی که با وجود اجرا، همچنان از سوی ناظران «ناپایدار» توصیف میشود.
ترجمه و بازنویسی مطالب از رسانههای خارجی به معنای تأیید محتوای آنها نیست و صرفاً با هدف اطلاعرسانی درباره نگاه رسانههای جهانی به تحولات اخیر انجام شده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، صبح سهشنبه ۷ آوریل در شبکه اجتماعی خود نوشت: «امشب یک تمدن کامل خواهد مرد، تا هرگز بازنگردد.» این پیام در ساعت ۱۰:۳۲ به وقت واشنگتن منتشر شد؛ زمانی که تنها ۹ ساعت تا ضربالاجل اعلامشده او باقی مانده بود. ترامپ هشدار داده بود در صورت عدم پذیرش شرایط آتشبس از سوی ایران تا ساعت ۲۰:۰۰ به وقت شرق آمریکا، حملات گسترده به زیرساختهای انرژی و حملونقل ایران آغاز میشود.
با این حال، تحولات ۴۸ ساعت پیش از این تهدید، نشاندهنده مجموعهای از تماسهای پشتپرده، تحرکات اجتماعی در تهران و تصمیمگیریهای حساس در بالاترین سطوح سیاسی بود؛ تصمیمی که در نهایت، مسیر بحران را تغییر داد.
صبح دوشنبه ۶ آوریل، همزمان با تشدید لحن تهدیدآمیز واشنگتن، رسانههای غربی گزارش دادند که آیتالله مجتبی خامنهای برای نخستینبار از آغاز درگیریها، به تیم سیاست خارجی ایران مجوز ورود به مذاکرات را داده است. منابع دیپلماتیک این اقدام را «نقطه عطف» توصیف کردند.
بر اساس این گزارشها، به دلیل ملاحظات امنیتی، ارتباطات رهبر ایران با نمایندگانش از طریق پیامهای مکتوب و حاملان ویژه انجام میشد. همزمان، چین از تهران خواست به یک مسیر خروج دیپلماتیک از بحران بیندیشد.
در این میان، کشورهایی چون پاکستان، ترکیه، مصر و عربستان برای نخستینبار در قالب یک تلاش مشترک، بهدنبال مهار تنشها برآمدند. با نزدیک شدن به ضربالاجل اعلامشده از سوی ترامپ، نگرانی در کشورهای حاشیه خلیج فارس افزایش یافت.
در وزارت دفاع آمریکا نیز نیروهای مستقر در منطقه برای اجرای احتمالی عملیات آماده بودند، اما به گفته یکی از مقامات دفاعی، حتی نزدیکترین مشاوران ترامپ از تصمیم نهایی او اطمینان نداشتند.
همزمان با افزایش تهدیدها، تهران حالوهوایی متفاوت داشت. گزارشها حاکی از خلوت شدن خیابانها و کاهش محسوس تردد بود، هرچند صفهای طولانی خودروها مقابل پمپبنزینها، این سکوت را میشکست.
در اقدامی کمسابقه، گروهی از هنرمندان ایرانی با تشکیل زنجیرههای انسانی در اطراف تأسیسات برق، اعتراض نمادینی به جنگ احتمالی نشان دادند. این ابتکار بهسرعت با حمایت نهادهای رسمی به یک کمپین فراگیر تبدیل شد.
در همین زمان، سفارت هند در تهران با صدور هشدار امنیتی، از شهروندان خود خواست به مدت ۴۸ ساعت در خانه بمانند و از نزدیک شدن به مراکز حساس خودداری کنند.
در حالی که ترامپ در سخنان علنی خود از تهدیدهای شدید استفاده میکرد، تحلیلگران به بیبیسی گفتند نگرانی اصلی او افزایش شدید قیمت انرژی و پیامدهای اقتصادی آن بود؛ موضوعی که میتوانست به اقتصاد آمریکا آسیب بزند.
افزایش قیمت سوخت، بهویژه در کشورهای وابسته به واردات نفت خاورمیانه، بهسرعت خود را نشان داد. فیلیپین نخستین کشوری بود که پس از جهش قیمت بنزین، وضعیت اضطراری اعلام کرد و شرکتهای هواپیمایی آسیایی نیز ناچار به کاهش پروازها شدند.
در صبح دوشنبه، استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، در تماس تلفنی با میانجیهای پاکستانی، خواستار اصلاح پیشنویس پیشنهادی ایران شد. تا شب، تلاشها به جلب موافقت اولیه دو طرف برای آتشبس دوهفتهای انجامید.
نخستوزیر پاکستان اعلام کرد که اسلامآباد آماده میزبانی مذاکرات صلح است. همزمان، مقامات مالزی، مصر، عمان و ترکیه نیز از این روند حمایت کردند.
در حالی که تمرکز اصلی بر تهران و واشنگتن بود، ارتش اسرائیل موجی از حملات گسترده به اهدافی در لبنان انجام داد. تلآویو تأکید کرد که آتشبس با ایران شامل لبنان نمیشود.
با وجود این، منابع نزدیک به مذاکرات اعلام کردند که گفتوگوها ادامه دارد و گزارشها درباره توقف مذاکرات از سوی ایران را رد کردند.
سه ساعت پیش از پایان ضربالاجل، نخستوزیر پاکستان خواستار دادن فرصت دو هفتهای به دیپلماسی شد. پس از آن، تماسها و فشارها بر ترامپ افزایش یافت.
در نهایت، رئیسجمهور آمریکا تصمیم به پذیرش آتشبس گرفت و پس از گفتوگو با مقامات اسرائیلی و پاکستانی، در ساعت ۱۸:۳۲ به وقت واشنگتن اعلام کرد که حملات علیه ایران بهطور موقت متوقف میشود؛ مشروط بر بازگشایی امن تنگه هرمز.
دقایقی بعد، ایران نیز اعلام کرد آتشبس را رعایت کرده و عبور کشتیها از تنگه هرمز را در چارچوب ملاحظات امنیتی امکانپذیر میکند.
ساعاتی پس از اعلام توافق، نخستین کشتیها با احتیاط از تنگه هرمز عبور کردند. شرکتهای ردیابی دریایی تأکید کردند که بازگشت کامل به شرایط عادی زمانبر خواهد بود.
پرسش اصلی همچنان درباره میزان پایداری آتشبس و پایبندی همه طرفها به آن باقی مانده است.
یک روز بعد، ترامپ مدعی توقف غنیسازی اورانیوم از سوی ایران شد؛ ادعایی که پیشتر از سوی تهران رد شده بود. مقامات آمریکایی نیز تأکید کردند که آتشبس صرفاً یک توقف موقت است.
در همین حال، یک مقام اسرائیلی اعلام کرد تلآویو از واشنگتن تضمینهایی درباره پیگیری مطالبات خود در مذاکرات گرفته است.
بر اساس اعلام منابع دیپلماتیک، اسلامآباد بهعنوان محل جدید مذاکرات ایران و آمریکا انتخاب شده و جیدی ونس ریاست هیئت آمریکایی را بر عهده خواهد داشت.
با وجود آتشبس موقت، اختلافات اساسی میان دو طرف همچنان پابرجاست و ناظران نسبت به امکان بازگشت تنشها هشدار میدهند.
45%
100%
90%
