اسلامآباد در آستانه میزبانی مذاکراتی قرار دارد که آمریکا و ایران آن را فرصتی برای مهار بحران جاری میدانند. با این حال، سطح بالای بیاعتمادی میان طرفین و تحولات پرتنش منطقهای، آینده این گفتوگوها را با ابهام مواجه کرده است.
به گزارش زومان به نقل از الجزیره، پایتخت پاکستان در روزهای اخیر شاهد افزایش محسوس تدابیر امنیتی و آمادهسازی گسترده شهری بوده است. فضای عمومی اسلامآباد، همزمان با نزدیک شدن به نشستهای آخر هفته، ترکیبی از انتظار و نگرانی را بازتاب میدهد؛ نشستهایی که نگاه بسیاری از بازیگران بینالمللی را به خود جلب کرده است.
حدود ۴۰ روز از آغاز جنگی میگذرد که با حملات هماهنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران شروع شد. این درگیری، که پیامدهای آن به چندین کشور گسترش یافته، هزاران کشته بر جای گذاشته، مسیرهای حیاتی انتقال انرژی را مختل کرده و موجب جهش بیسابقه قیمت نفت و گاز شده است. در چنین شرایطی، قرار است اسلامآباد میزبان گفتوگوهایی با حضور مقامهای ارشد دو طرف باشد.
این مذاکرات در حالی برگزار میشود که تنها چند روز پیش، تهران و واشنگتن با میانجیگری پاکستان بر سر یک آتشبس دو هفتهای به توافق رسیده بودند. با این حال، اختلاف برداشتها از مفاد آتشبس و همچنین تشدید حملات اسرائیل به لبنان، این توافق موقت را پیش از آغاز مذاکرات اصلی با فشار جدی روبهرو کرده است.
در جریان جنگ، حملات ایران به برخی همسایگان عرب خود در حاشیه خلیج فارس – به استثنای اسرائیل – باعث شد یکی از مهمترین مناطق صادرات انرژی و تجارت جهانی از دهم اسفند در وضعیت آمادهباش قرار گیرد. اقدام تهران در محدودسازی عبور و مرور از تنگه هرمز، که در شرایط عادی حدود ۲۰ درصد نفت و گاز جهان از آن عبور میکند، بازارهای جهانی را دچار آشفتگی و قیمت انرژی را به سطوح بیسابقهای رساند.
اکنون قرار است نمایندگان ارشد بازیگران اصلی این بحران، در پایتخت سرسبز پاکستان و در دامنههای کوههای مارگالا، گرد هم آیند. در ادامه، مهمترین اطلاعات مربوط به این گفتوگوها، از زمان و مکان تا ترکیب هیئتها و دستور کار، مرور میشود.
گفتوگوها قرار است از آخر هفته جاری در اسلامآباد آغاز شود. شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، به طور رسمی از دو طرف دعوت کرده است تا با هدف دستیابی به راهحلی جامع برای پایان جنگ، وارد مذاکره شوند.
کاخ سفید اعلام کرده که مذاکرات رسمی صبح روز شنبه به وقت محلی آغاز خواهد شد. شورای عالی امنیت ملی ایران نیز در ۸ آوریل اعلام کرد که این گفتوگوها میتواند تا ۱۵ روز ادامه داشته باشد؛ موضوعی که احتمال ماندن یا بازگشت هیئتها به اسلامآباد را تقویت میکند.
هتل سرنا اسلامآباد به عنوان محل اقامت و احتمالاً برگزاری مذاکرات انتخاب شده است. این هتل در منطقه قرمز پایتخت و در مجاورت وزارت امور خارجه قرار دارد. به همین منظور، هتل از عصر چهارشنبه تا یکشنبه تعطیل شده و از مهمانان خواسته شده آن را ترک کنند.
مقامهای محلی، روزهای ۹ و ۱۰ آوریل را در پایتخت فدرال تعطیل اعلام کردهاند، هرچند خدمات ضروری از جمله پلیس و مراکز درمانی فعال خواهند بود. همزمان، تدابیر امنیتی در سراسر شهر تشدید و ورودیهای اصلی اسلامآباد بسته شده است.
کاخ سفید تأیید کرده است که هیئت آمریکایی به ریاست «جیدی ونس»، معاون رئیسجمهور ایالات متحده، و با حضور «استیو ویتکاف»، فرستاده ارشد دونالد ترامپ، و «جرد کوشنر»، داماد او، در این مذاکرات شرکت میکند.
در طرف ایرانی، انتظار میرود «محمدباقر قالیباف»، رئیس مجلس شورای اسلامی، و «عباس عراقچی»، وزیر امور خارجه، هدایت هیئت را بر عهده داشته باشند. هنوز مشخص نیست که آیا نمایندهای از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در این گفتوگوها حضور خواهد داشت یا خیر.
مقامهای پاکستانی تأکید کردهاند که تا زمان ورود عملی هیئتها، ترکیب نهایی قطعی نیست. «رضا امیری مقدم»، سفیر ایران در پاکستان، در پیامی کوتاه در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرده بود که هیئت ایرانی ۹ آوریل وارد اسلامآباد میشود، اما این پیام ساعاتی بعد حذف شد.
انتظار میرود شهباز شریف به طور رسمی نقش میزبان را ایفا کند و پیش از آغاز گفتوگوهای اصلی، دیدارهای جداگانهای با هر یک از هیئتها داشته باشد. «اسحاق دار»، معاون نخستوزیر و وزیر خارجه پاکستان، که در طول جنگ نقش میانجی فعال را ایفا کرده، احتمالاً تسهیلکننده مذاکرات خواهد بود.
بر اساس پیشبینیها، هیئتهای آمریکا و ایران در روز شنبه در اتاقهای جداگانه مستقر میشوند و پیامها از طریق مقامهای پاکستانی میان آنها ردوبدل خواهد شد. حضور جیدی ونس در این سطح، از نگاه ناظران، یکی از تحولات مهم این دور از مذاکرات به شمار میرود.
همزمان، بیش از ۳۰ درخواست ویزا از سوی رسانههای بینالمللی ثبت شده که دستکم ۲۰ مورد آن تأیید شده است. همچنین یک تیم امنیتی ۳۰ نفره از آمریکا پیشاپیش وارد اسلامآباد شده است.
پاکستان در هفتههای اخیر به عنوان یک واسطه فعال میان تهران و واشنگتن مطرح شده است. این کشور با وجود سابقه تنش با هر دو طرف، در حال حاضر روابط کاری با آمریکا و ایران دارد.
اسلامآباد با ایران مرز زمینی طولانی دارد و پس از ایران، میزبان دومین جمعیت بزرگ شیعه در جهان است. در عین حال، برخلاف بسیاری از کشورهای منطقه، پایگاه نظامی آمریکا در خاک پاکستان وجود ندارد؛ موضوعی که از نگاه تهران به اعتبار نقش میانجیگرانه این کشور افزوده است.
با وجود این، روابط دیپلماتیک آمریکا و پاکستان نیز محدودیتهایی داشته و پست سفارت آمریکا در اسلامآباد در سالهای اخیر اغلب خالی بوده است. از این رو، سفر معاون رئیسجمهور آمریکا به پاکستان، پس از ۱۵ سال، از نظر سطح تعامل دوجانبه کمسابقه تلقی میشود.
دو طرف با اختلافات جدی وارد این گفتوگوها شدهاند. طرح دهمادهای ایران شامل نظارت بر تنگه هرمز، خروج نیروهای رزمی آمریکا از منطقه و توقف حملات علیه گروههای متحد تهران است. آمریکا به طور رسمی این شروط را نپذیرفته و در مقابل، بر مسئله برنامه هستهای ایران و تحویل ذخایر اورانیوم غنیشده تأکید دارد؛ موضوعی که تهران آن را نپذیرفته است.
لبنان یکی دیگر از نقاط اصلی اختلاف است. حملات اخیر اسرائیل به این کشور، که تلفات گستردهای بر جای گذاشته، به گفته مقامهای ایرانی میتواند آتشبس را با خطر جدی مواجه کند. در حالی که تهران توقف حملات در لبنان را بخشی از آتشبس میداند، مقامهای آمریکایی این برداشت را رد کردهاند.
تحلیلگران معتقدند دستیابی به توافق نهایی در کوتاهمدت بعید است، زیرا بیاعتمادی عمیقی میان طرفین وجود دارد. به گفته ناظران، ادامه حملات اسرائیل به لبنان میتواند به مهمترین گسل در مسیر مذاکرات تبدیل شود.
برخی کارشناسان بر این باورند که نبود اسرائیل در میز مذاکرات، یک چالش ساختاری ایجاد کرده است؛ چرا که این کشور یکی از بازیگران اصلی جنگ به شمار میرود. با این حال، احتمال میرود مواضع حداکثری طرفین در صورت تداوم گفتوگوها، به تدریج تعدیل شود و زمینه برای توافقهای محدودتر فراهم آید.
45%
100%
90%
