وضعیت انبار و تولید ایران پیش از آغاز جنگ چگونه بود؟

پیش از آغاز درگیری‌های نظامی، بخش صنعت ایران با نشانه‌هایی از ضعف و کندی روبه‌رو بود و اقتصاد کشور از ماه‌ها قبل با چالش‌های مختلف دست‌وپنجه نرم می‌کرد. جنگ، ضربه‌ای به اقتصادی وارد کرد که پیش از آن نیز درگیر محدودیت‌های جدی بود.

بررسی روزهای پایانی پیش از شروع تنش میان ایران، آمریکا و اسرائیل نشان می‌دهد تصویر روشنی از بهبود تولید صنعتی وجود نداشت. بر اساس گزارش پژوهشکده پولی و بانکی، وضعیت بخش صنعت چندان مساعد نبود. این ارزیابی با تکیه بر داده‌های شرکت‌های بورسی انجام شده است؛ بنگاه‌های بزرگی که سهام آن‌ها به‌صورت عمومی معامله می‌شود.

سقوط تولید در میانه زمستان

شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس حدود ۴۲ درصد از ارزش کل تولید کارگاه‌های بزرگ کشور، یعنی واحدهایی با بیش از ۱۰۰ نیروی کار، را به خود اختصاص می‌دهند. پایش مستمر عملکرد این شرکت‌ها، نمایی نسبتاً دقیق از وضعیت کلی صنعت ارائه می‌دهد. بر اساس محاسبات انجام‌شده با سال پایه ۱۴۰۰ ــ به‌منظور حذف اثر تورم ــ شاخص تولید صنعتی در بهمن‌ماه ۱۴۰۴ با افت قابل توجه ۵.۶ درصدی مواجه شد.

این کاهش ماهانه، سومین افت شدید از ابتدای سال ۱۴۰۱ به شمار می‌رفت. پیش از آن، بیشترین کاهش‌ها در خرداد و دی همان سال ثبت شده بود. همچنین رشد سه‌ماهه بخش صنعت نیز نشانه‌هایی از افت معنادار داشت؛ آن هم در شرایطی که هنوز به اسفندماه و آغاز حملات نظامی نرسیده بودیم.

صنایع بزرگ و معدود بخش‌های رو به رشد

بررسی جزئی‌تر بخش‌های صنعتی نشان می‌دهد صنایع بزرگ و اثرگذار کشور در این دوره با شرایط دشواری روبه‌رو بودند. در بهمن‌ماه و سه‌ماهه منتهی به آن، تولید در صنایع مواد غذایی، خودروسازی، ماشین‌آلات، لاستیک و پلاستیک بیشترین کاهش را تجربه کرد. در مقیاس دوازده‌ماهه نیز صنایع غذایی، نساجی و ماشین‌آلات در زمره آسیب‌پذیرترین بخش‌ها قرار داشتند.

با این حال، همه بخش‌ها با افت همراه نبودند. در بهمن‌ماه، صنایعی مانند داروسازی، تولید دستگاه‌های برقی، محصولات فلزی و فرآورده‌های نفتی توانستند رشد مثبت ثبت کنند و جزو معدود بخش‌های رو به بهبود بودند.

انبارهای خالی و نشانه‌های شوک عرضه

برای تحلیل دقیق‌تر شرایط اقتصادی، بررسی وضعیت انبارها اهمیت ویژه‌ای دارد. زمانی که هم تولید کاهش می‌یابد و هم موجودی انبار افت می‌کند، نشان‌دهنده ناتوانی کارخانه‌ها در تأمین تولید است؛ وضعیتی که از آن با عنوان «شوک عرضه» یاد می‌شود و می‌تواند ناشی از عواملی مانند قطعی انرژی یا افزایش هزینه‌ها باشد.

آمارها نشان می‌دهد از پنج ماه نخست سال ۱۴۰۳ تا بهمن ۱۴۰۴، این وضعیت بارها تکرار شده است. در فصل تابستان، ماه‌های منتهی به آبان و در نهایت بهمن‌ماه، کاهش تولید همراه با افت موجودی انبار مشاهده شد. این روند بیانگر آن بود که علاوه بر کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان، تأمین مواد اولیه و نهاده‌های تولید نیز با محدودیت‌های جدی مواجه بوده است.

سه مسیر متفاوت در کارخانه‌ها

در سه‌ماهه منتهی به بهمن، صنایع کشور در مجموع سه مسیر متفاوت را طی کردند. گروه نخست، مانند صنعت دارو، شاهد افزایش هم‌زمان تولید و موجودی انبار بودند؛ وضعیتی که احتمالاً با هدف آمادگی برای ماه‌های آینده برنامه‌ریزی شده بود.

گروه دوم، از جمله صنایع غذایی، با کاهش تولید و افت موجودی انبار روبه‌رو شدند. در این بخش‌ها، فروش افت چشمگیری نداشت، اما محدودیت در تأمین نهاده‌ها مانع از حفظ سطح موجودی انبار شد.

در مقابل، گروه سوم شامل صنایع شیمیایی، کانی‌های غیرفلزی و فلزات اساسی بود. در این صنایع، تولید کاهش یافت اما موجودی انبار افزایش پیدا کرد. این وضعیت نشان می‌داد که افت تقاضا با سرعت و شدت بیشتری نسبت به کاهش تولید رخ داده و کالاها در انبارها باقی مانده‌اند.

این مجموعه داده‌ها، تصویری از وضعیت صنعت ایران در واپسین روزهای پیش از آغاز جنگ ارائه می‌دهد؛ وضعیتی که اکنون این پرسش را مطرح می‌کند که شرایط تولید و انبارها در دوران جنگ و پس از آن چه مسیری را طی کرده است.