خاورمیانه ملتهب؛ آیا عرضه نفت به مرحله پرریسک رسیده است؟

ادامه محدودیت در تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز و آسیب‌دیدگی برخی تأسیسات انرژی در منطقه، نگرانی‌های تازه‌ای درباره امنیت عرضه نفت ایجاد کرده و بهای نفت را بار دیگر به نزدیکی ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسانده است.

به گزارش زومان به نقل از رویترز، بازار جهانی نفت در روزهای پایانی هفته با مجموعه‌ای از عوامل متضاد از جمله ریسک‌های عرضه، تنش‌های ژئوپلیتیکی و تحولات دیپلماتیک روبه‌رو است؛ شرایطی که مسیر قیمت‌ها را پیچیده و ناپایدار کرده است. در معاملات روز جمعه، قیمت نفت بار دیگر به آستانه ۱۰۰ دلار نزدیک شد؛ سطحی که بازتاب نگرانی فعالان بازار از اختلال احتمالی در عرضه نفت خاورمیانه و محدود شدن جریان صادرات از تنگه هرمز به شمار می‌رود.

در معاملات صبح نیویورک، نفت برنت با افزایشی حدود ۴۰ سنت به ۹۶.۳۲ دلار در هر بشکه رسید و نفت وست‌تگزاس اینترمدیت نیز با رشد ۸۴ سنتی در سطح ۹۸.۷۱ دلار معامله شد. با این حال، هر دو شاخص اصلی نفتی همچنان در مسیر ثبت بزرگ‌ترین افت هفتگی خود از ژوئن سال گذشته قرار دارند؛ موضوعی که به تأثیر توافق آتش‌بس دو هفته‌ای میان ایران و آمریکا نسبت داده می‌شود؛ توافقی که اوایل هفته و با میانجیگری پاکستان اعلام شد.

با وجود اعلام این آتش‌بس، نگرانی‌ها درباره عرضه نفت همچنان پابرجاست. درگیری‌ها در منطقه ادامه دارد و عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز همچنان با محدودیت شدید مواجه است؛ گذرگاهی راهبردی که بخش قابل توجهی از صادرات نفت جهان از آن عبور می‌کند. داده‌های ردیابی کشتی‌ها نشان می‌دهد حجم تردد نفتکش‌ها در این مسیر هنوز کمتر از ۱۰ درصد سطح معمول است و بخش عمده کشتی‌هایی که اخیراً عبور کرده‌اند، به ایران مرتبط بوده‌اند.

به باور تحلیلگران، روند آتی قیمت نفت بیش از هر عامل دیگری به وضعیت این گلوگاه انرژی وابسته است. کارشناسان کومرزبانک می‌گویند پرسش اصلی بازار این است که آیا تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز به‌طور کامل از سر گرفته خواهد شد یا خیر. در صورت تداوم محدودیت‌ها و ادامه اختلال در عرضه نفت خلیج فارس، احتمال افزایش دوباره قیمت‌ها وجود دارد.

تنش‌های کنونی از اواخر فوریه و پس از آغاز حملات هوایی آمریکا و اسرائیل علیه ایران شدت گرفت و از آن زمان، زیرساخت‌های انرژی منطقه نیز بارها هدف حمله قرار گرفته‌اند. برآوردها نشان می‌دهد بیش از ۶۰ تأسیسات انرژی در سراسر خلیج فارس در معرض حملات پهپادی و موشکی بوده‌اند که دست‌کم ۵۰ مورد از آن‌ها درجاتی از آسیب را تجربه کرده‌اند. اگرچه انتظار نمی‌رود اغلب این حملات آثار بلندمدت برجای بگذارد، اما به گفته تحلیلگران جی‌پی مورگان، حداقل هشت تأسیسات به تعمیرات طولانی‌مدت نیاز خواهند داشت.

در عین حال، اختلال در عرضه نفت تنها به ایران و مسیرهای دریایی محدود نمانده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که حملات اخیر به تأسیسات انرژی عربستان سعودی، ظرفیت تولید نفت این کشور را حدود ۶۰۰ هزار بشکه در روز کاهش داده و انتقال نفت از خط لوله شرق به غرب عربستان را نیز نزدیک به ۷۰۰ هزار بشکه در روز پایین آورده است.

همزمان، آمارهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان می‌دهد تولیدکنندگان خاورمیانه در ماه مارس حدود ۷.۵ میلیون بشکه در روز از تولید نفت خود کاسته‌اند؛ رقمی که پیش‌بینی می‌شود در ماه آوریل به بیش از ۹ میلیون بشکه در روز برسد. این کاهش تولید عمدتاً ناشی از محدودیت‌های صادراتی و افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی در منطقه عنوان شده است.

با وجود فشارهای ناشی از عرضه، نشانه‌هایی از تلاش برای بازگرداندن جریان عادی تجارت نفت نیز دیده می‌شود. منابع آگاه می‌گویند تولیدکنندگان خاورمیانه از پالایشگاه‌های آسیایی خواسته‌اند برنامه‌های بارگیری نفت خام برای ماه‌های آوریل و مه را ارائه دهند تا در صورت بازگشایی کامل مسیرهای دریایی، امکان ازسرگیری سریع صادرات فراهم شود.

در بعد سیاسی، تحولات دیپلماتیک همچنان بر بازار سایه انداخته است. لبنان اعلام کرده قصد دارد هفته آینده در نشستی در واشنگتن با حضور نمایندگان آمریکا و اسرائیل درباره آتش‌بس گفت‌وگو کند؛ اقدامی که در صورت دستیابی به پیشرفت می‌تواند بخشی از نگرانی‌های بازار نفت را کاهش دهد.

در کنار این موارد، احتمال تمدید معافیتی که به برخی کشورها اجازه خرید نفت و فرآورده‌های نفتی تحریم‌شده روسیه را می‌دهد نیز مطرح است. به گفته منابع آگاه، واشنگتن در حال بررسی تمدید این معافیت برای جلوگیری از جهش شدید قیمت انرژی در بازار جهانی است. همزمان، داده‌ها نشان می‌دهد صادرات نفت روسیه از بنادر اصلی غربی این کشور در ابتدای ماه آوریل افزایش یافته است؛ آن هم با وجود اختلال‌هایی که حملات پهپادی به زیرساخت‌های انرژی ایجاد کرده‌اند.

در مجموع، بازار جهانی نفت در شرایطی حساس قرار دارد؛ به‌گونه‌ای که هر تحول تازه در میادین انرژی، تنگه هرمز یا مذاکرات سیاسی می‌تواند جهت حرکت قیمت‌ها را تغییر دهد. این بازار همچنان میان امید به کاهش تنش‌ها و نگرانی از اختلال در عرضه جهانی نفت در نوسان است.