تحلیلگران معتقدند ایران با اعمال محدودیتهای «گزینشی» در تردد از تنگه هرمز، در حال ایجاد چارچوبی بلندمدت برای صیانت از منافع راهبردی خود است. به گفته آنان، اهمیت این آبراه تنها به شرایط کنونی محدود نمیشود و پیامدهای آن میتواند در دوران پس از جنگ نیز ادامه یابد.
ترجمه و بازنشر مطالب رسانههای خارجی به معنای تأیید محتوای آنها نیست و صرفاً با هدف اطلاعرسانی درباره دیدگاهها و رویکردهای بینالمللی نسبت به تحولات جاری انجام میشود.
بر اساس گزارش مجله تایم، پیش از آغاز جنگ روزانه حدود ۱۳۵ شناور از تنگه هرمز عبور میکردند. اما به گزارش فایننشال تایمز، این رقم بهطور محسوسی کاهش یافته و در بازه زمانی یکم تا ۲۵ مارس، در مجموع تنها ۱۱۶ مورد عبور ثبت شده است. با این حال، تحلیلگران تأکید دارند که اهمیت محدود شدن تردد در هرمز بیش از تأثیرات کوتاهمدت، به تغییر معادلات آینده پس از پایان جنگ بازمیگردد.
در هفتههای گذشته، دولت دونالد ترامپ تلاش کرده افزایش قیمت انرژی را نوسانی موقت و بسته شدن تنگه هرمز را مسئلهای گذرا معرفی کند. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، در ۲۶ مارس اعلام کرد: «اگر ایران تهدید علیه کشتیرانی جهانی را متوقف کند، تنگه میتواند حتی فردا بازگشایی شود.»
ترامپ و دیگر مقامهای آمریکایی همچنین بارها تأکید کردهاند که این گلوگاه دریایی مسئلهای است که باید توسط سایر کشورها حلوفصل شود، زیرا ایالات متحده وابستگی کمتری به نفت خاورمیانه دارد.
در کوتاهمدت، این وضعیت به ایران امکان میدهد کشورها را تحت فشار قرار دهد تا از همراهی با آمریکا و اسرائیل در درگیری نظامی پرهیز کنند. همزمان، تهران میتواند با ایجاد منابع درآمدی احتمالی و ادامه فروش نفت، فشارهای اقتصادی علیه خود را کاهش دهد.
در هفته گذشته، تردد در تنگه هرمز به یک سامانه «دو کریدوری» تقسیم شده است؛ کریدور شمالی تحت کنترل سپاه پاسداران و کریدور جنوبی در امتداد سواحل عمان که پیشتر چند شناور از آن عبور کردهاند. این تغییر پس از رایزنیهای مستمر میان ایران و عمان صورت گرفته است.
آمیت رانجان، پژوهشگر مؤسسه مطالعات جنوب آسیا در دانشگاه ملی سنگاپور، میگوید کشورهای مختلف با یک موازنه دشوار روبهرو هستند: از یکسو نیاز به توافق با ایران برای دریافت مجوز عبور کشتیها که برای برخی کشورها حیاتی است، و از سوی دیگر خطر خشمگین کردن دولت ترامپ که نشان داده آماده بر هم زدن حتی روابط دیرینه است.
لیو جیا، پژوهشگر مؤسسه خاورمیانه در دانشگاه ملی سنگاپور، نیز معتقد است اگر ایران راهبرد انسداد گزینشی را دنبال کند و تنها آمریکا، اسرائیل و متحدان آنها را هدف قرار دهد، کشورهای حاشیه خلیجفارس ممکن است به سمت ترمیم روابط با ایران یا توسعه مسیرهای صادراتی جایگزین حرکت کنند؛ روندی که میتواند در کوتاهمدت و میانمدت هزینهها را افزایش دهد.
به باور تحلیلگران، اقدامات ایران در دوران جنگ برای محدودسازی دسترسی به تنگه هرمز میتواند فرصتی برای بازگشت تدریجی این کشور به اقتصاد جهانی و دیپلماسی بینالمللی پس از سالها تحریم فراهم کند. گیزلی، از کارشناسان این حوزه، میگوید ایران در حال پیریزی «فونداسیونی» برای تقویت کنترل بلندمدت خود بر این آبراه است.
نیروی دریایی سپاه پاسداران روز یکشنبه اعلام کرد که تنگه هرمز «هرگز به وضعیت پیشین خود بازنخواهد گشت»، بهویژه برای آمریکا و اسرائیل. با این حال، هنوز مشخص نیست سازوکار جدید اداره این مسیر چگونه خواهد بود. گفته میشود ایران در قالب یک پیشنهاد ۱۰ مادهای، آمادگی خود را برای بازگشایی تنگه اعلام کرده اما دریافت عوارضی تا سقف دو میلیون دلار از هر شناور را مطرح کرده است.
کنترل یک مسیر مهم کشتیرانی توسط ایران میتواند الگویی برای دیگر کشورهایی باشد که در موقعیتهای جغرافیایی مشابه قرار دارند و این مسئله ممکن است ریسکهای گستردهتری برای تجارت آزاد دریایی ایجاد کند؛ موضوعی که نگرانی دولتها را برانگیخته است.
در عین حال، برخی تحلیلها نشان میدهد حتی کشورهایی که روابط نزدیکی با ایران دارند، از جمله چین، احتمالاً با نهادینه شدن بلندمدت هرگونه نظام عوارض یا کنترل پایدار بر تنگه هرمز مخالفت خواهند کرد.
لیو جیا در گفتوگو با مجله تایم تأکید میکند در صورت موفقیت ایران در تثبیت نظام عوارض، انتخاب نوع ارز برای دریافت این هزینهها اهمیت زیادی خواهد داشت. به گفته او، «اگر ایران یورو یا یوان چین را بهعنوان ارز ترجیحی انتخاب کند، این اقدام میتواند نظام پترودلار و در نتیجه جایگاه دلار آمریکا در اقتصاد جهانی را با چالش جدی مواجه کند.»
به باور برخی کارشناسان، چنین روندی در صورت تداوم میتواند پیامدهایی فراتر از بازار انرژی داشته و زمینهساز بیثباتیهای اقتصادی گستردهتر در سطح جهان شود.
45%
100%
90%
